Chùa Hổ Sơn

Chùa Hổ Sơn
Tên tự	Hổ Linh Tự (虎靈寺) Quảng Nghiêm Tự (廣嚴寺)
Vị trí
Núi	Núi Hổ
Quốc gia	Việt Nam
Địa chỉ	Thôn Hổ Sơn, xã Liên Minh, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định
Thông tin
Tôn giáo	Phật giáo
Tông phái	Trúc Lâm Yên Tử / Bắc tông (Phật giáo)
Khởi lập	Thế kỷ 14 (Đầu thời Trần)
Người sáng lập	Huyền Trân Công chúa
Trụ trì	Đại đức Thích Thanh Toàn
Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp tỉnh
Phân loại	Di tích Lịch sử
Ngày công nhận	27 tháng 9 năm 2006
Một phần của	Quần thể Di tích Lịch sử - Văn hóa núi Hổ
Quyết định	Quyết định số 2275/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân tỉnh Nam Định

Chùa Hổ Sơn (tên chữ là Hổ Linh Tự hoặc Quảng Nghiêm Tự) là một di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh có tuổi đời hơn 700 năm, tọa lạc tại thôn Hổ Sơn, xã Liên Minh, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định, Việt Nam. Ngôi chùa nổi tiếng là danh thắng tâm linh gắn liền với cuộc đời tu hành và nơi hóa thân của Huyền Trân Công chúa – người đã có công lao to lớn trong việc mở mang bờ cõi Đại Việt về phía Nam vào thời nhà Trần.

Lịch sử hình thành

Theo các nguồn sử liệu và ngọc phả còn lưu giữ tại địa phương, sau khi kết duyên với Vua Chế Mân để mở rộng lãnh thổ Đại Việt thêm hai châu Ô và Châu Lý (tức vùng đất từ Quảng Trị đến Thừa Thiên Huế ngày nay), Công chúa Huyền Trân trở về Thăng Long sau sự biến vua Chế Mân qua đời.

Đầu năm 1309, Công chúa xin xuất gia theo dòng thiền Trúc Lâm. Bà chọn vùng núi Hổ (thuộc trấn Sơn Nam xưa, nay là xã Liên Minh, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định) – nơi cô ruột của bà là Công chúa Thụy Bảo đang lập am tu hành – để dừng chân. Tại đây, hai công chúa đã lập nên chùa Hổ Sơn (khi đó mang tên Quảng Nghiêm Tự) để tu hành, lập trang đồn điền, chiêu dân lập ấp, khai hoang mở đất và truyền dạy nghề trồng lúa, dệt vải, làm thuốc chữa bệnh cho dân chúng trong vùng.

Ngày 9 tháng 4 năm 1340 (năm Canh Thìn), Ni sư Huyền Trân viên tịch (hóa thân) tại chùa Hổ Sơn, hưởng thọ 53 tuổi. Để tưởng nhớ công đức sâu dày của bà, nhân dân địa phương đã lập đền thờ ngay tại không gian chùa và tôn xưng bà là "Đức Thần mẫu Trần triều".

Kiến trúc và di vật

Quy mô và các hạng mục kiến trúc

Chùa Hổ Sơn nằm tựa lưng vào sườn núi Hổ. Trải qua thời gian và biến cố lịch sử, ngôi chùa từng bị tàn phá nặng nề. Năm 2021, chùa được quy hoạch, trùng tu và tôn tạo quy mô lớn bằng nguồn vốn xã hội hóa.

Các hạng mục công trình nổi bật hiện nay gồm có:

• Đại Hùng Bảo Điện: Nơi thờ Phật theo nghi thức Phật giáo Bắc truyền.
• Đền thờ Công chúa Huyền Trân và Thụy Bảo: Nơi tôn thờ nhị vị Công chúa thời Trần có công khai sơn tạo lập không gian Hổ Sơn.
• Bảo tháp 13 tầng: Xây dựng trang nghiêm làm điểm nhấn tâm linh trên sườn núi.
• Tượng Phật Hoàng Trần Nhân Tông: Tạc bằng đá sapphire nguyên khối quy mô lớn.
• Tượng Đức Phật Di Lặc: Năm 2022, chùa đã tổ chức Lễ chú nguyện rót đồng đúc kim thân tôn tượng Phật Di Lặc nặng hàng chục tấn.

Cổ vật lưu giữ

Chùa Hổ Sơn hiện giữ gìn 27 tượng thờ cùng 27 đồ thờ cổ, trong đó có hệ thống tượng thờ hai công chúa thời Trần được các nhà nghiên cứu đánh giá cao về giá trị nghệ thuật điêu khắc dân gian. Đặc biệt, chùa còn bảo tồn 4 sắc phong qua các triều đại phong kiến phong tặng cho Công chúa Huyền Trân.

Lễ hội và hoạt động tâm linh

Lễ hội Chùa Hổ Sơn

Lễ hội truyền thống Chùa Hổ Sơn được tổ chức hàng năm từ ngày 7 đến ngày 9 tháng 4 âm lịch tại xã Liên Minh, huyện Vụ Bản.

• Ngày giỗ chính (9/4 âm lịch): Là ngày kỷ niệm ngày hóa thân của Đức Thần mẫu Công chúa Huyền Trân.
• Phần lễ: Bao gồm nghi thức Rước kiệu, Lễ Phật đản, Lễ dâng hương tri ân công đức Công chúa Huyền Trân và các bậc tiền nhân, Tế nữ quan, Cầu quốc thái dân an.
• Phần hội: Tổ chức các trò chơi dân gian, trình diễn văn hóa nghệ thuật truyền thống như hát Chầu văn, múa rồng, múa lân, đấu vật, cờ người...

Hoạt động Phật sự

Chùa Hổ Sơn thường xuyên tổ chức các đại lễ Phật giáo kết hợp lễ kỷ niệm ngày hóa thân của Công chúa Huyền Trân, quy tụ hàng nghìn tăng ni, Phật tử và du khách thập phương tham dự.

Giá trị lịch sử và du lịch

Ngày 27 tháng 9 năm 2006, Ủy ban nhân dân tỉnh Nam Định ra quyết định xếp hạng Chùa Hổ Sơn là Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp tỉnh.

Với chiều sâu lịch sử gắn liền với nhà Trần và hình tượng Huyền Trân Công chúa, Chùa Hổ Sơn là địa chỉ đỏ trong công tác giáo dục truyền thống yêu nước "Uống nước nhớ nguồn". Nơi đây cùng với quần thể di tích Phủ Dầy, núi Gôi đã tạo thành tuyến hành trình du lịch văn hóa tâm linh quan trọng của huyện Vụ Bản cũng như định hướng phát triển du lịch - kinh tế của tỉnh Nam Định.